AI in het onderwijs: gaat het om leren of afvinken?
De vraag of AI kinderen dom maakt stelt eigenlijk de verkeerde vraag. Wat als AI juist blootlegt wat er al langer wringt in ons onderwijssysteem?
Tijdens mijn AI-presentaties gaat het gesprek vroeg of laat over onderwijs. “Maakt AI kinderen niet dom?” is de vraag die ik het vaakst hoor. Maar elke keer als ik die vraag hoor, denk ik: we stellen de verkeerde vraag.
Wat als die zorgen vooral iets zeggen over het systeem waarbinnen ze opgroeien?
Wanneer leerlingen AI-tools gebruiken terwijl dat niet de bedoeling is, wijzen we snel naar de leerling. Maar kijk eens naar wat we ze de rest van de tijd leren. Het onderwijssysteem draait op werkstukken, scores en controle. Het brengt dag in, dag uit bij dat niet de worsteling telt, maar de uitkomst. En dan zijn we verbaasd dat ze de kortste weg nemen?
Dat is geen luiheid. Dat is precies het gedrag dat het systeem aanmoedigt.
Ik herken het zelf ook. Ik leerde pas echt met plezier toen ik op mijn 22e besloot terug naar school te gaan. Niet omdat het moest, maar omdat IT me écht boeide! Opeens was leren geen verplichting meer, maar iets wat ik wilde. Vanzelf.
Dat moment, waarop je iets vindt dat je echt interesseert en je de ruimte krijgt om erin te duiken, dat is waar het om zou moeten gaan. Maar voor veel kinderen komt dat moment pas ver na school. Als het al komt.
Wat de spiegel ons laat zien
AI houdt ons een spiegel voor. Als leerlingen massaal ChatGPT gebruiken om werkstukken te schrijven, zegt dat niet zozeer iets over AI. Het zegt iets over werkstukken.
Denk er eens over na. Als het enige doel van een opdracht is om een product in te leveren dat aan bepaalde criteria voldoet, is het logisch dat je het slimste middel inzet. Dat is efficiëntie. Precies wat we ze in de rest van de maatschappij proberen aan te leren.
Maar wat als onderwijs niet ging om toetsen halen?
Stel je een leerling voor die worstelt met wiskunde en AI gebruikt als een geduldige tutor die precies aansluit op hun niveau. Niet om het antwoord te geven, maar om het denkproces te begeleiden. Of een leerling die gefascineerd is door biologie en met AI dieper kan graven dan het curriculum toestaat. Vragen stellen die geen leraar tijd heeft om te beantwoorden. Of iemand die liever bouwt dan leest, en met AI een werkend prototype maakt om al doende te leren.
Dat is AI als versneller van nieuwsgierigheid. Niet als shortcut voor compliance.
De uitdaging is niet om AI uit de klas te weren. De uitdaging is om onderwijs zo in te richten dat AI nieuwsgierigheid aanwakkert in plaats van het omzeilen van hoepels nog makkelijker te maken.
Van “heb je het werkstuk ingeleverd?” naar “wat heb je geleerd en wat wil je verder uitzoeken?”
Misschien moeten we niet vrezen dat AI het onderwijs ondermijnt. Misschien moeten we erkennen dat AI blootlegt wat daar al langer wringt. En dat dat eigenlijk goed nieuws is, want nu kunnen we er iets mee.
Wil je met je team of organisatie nadenken over AI en leren? Bekijk onze trainingen en workshops of neem contact op.